|
Enschede 5 Verhuizing 1951 Enschede - Haarlem Opgeschreven 2020 en verder.
|
|
|
Van Houten repen Het Merk
|
|
|
Op mijn achtste jaar verhuisden we naar Haarlem. Als kind neem je de verandering van plaats wel waar maar je probeert gewoon door te leven. Je voelt een verandering van atmosfeer.
|
|
Vagelijk verheugd op het nieuwe was ik tegelijk angstig. Direct toen ik het nieuwe huis binnen kwam, beklopte ik met platte hand de muren van de lege gang om me te verzekeren dat ze stevig waren en ons konden beschermen. |
|
Ik merkte dat mijn ouders apart van mij bestonden. Je had dus een vader en een moeder. Aan het eind van de straat waar een vijver was, zag ik ze 's winters als paar, met Friese doorlopers aan, met lange forse slagen op het veel te kleine vijvertje schaatsen.
|
|
Het nieuwe was het oude verlaten. Alles wat ik mythisch zou willen noemen was daar in Enschede. Vager, wilder. Er was de aanleg van de asfalt weg. Er wasn de walsmachine. De bedrijfjes in de achtertuinen. Er was het 'auto's tellen' en er was de pot vloeibare teer, waar je zo af en toe je tanden mee schoonmaakte. Bovendien was er de goot waar je dingen vond.
Een tientje. Maar ook een leeg pakje sigaretten. Er was het hoogfrequente zilverpapier, de prikkelende geur van tabak en er was het plaatje zelf de Player, die je in tweeën knipte. The Navigator, de zeeman.
|
|
|
De fascinatie met de fabriek bleef maar vertaalde zich in een nieuw spel dat deze keer gedeeld werd met de rest van de familie. |
|
Haarlem. De scene was vreedzaam en oerhollands. In Haarlem verzamelde je zegels en de wikkels van allerlei heerlijke producten. Je plakte ze op of verzamelde ze net zo lang tot je het vereiste aantal had en stuurde ze naar de fabriek, waar het desbetreffende product gemaakt werd.
Je ging met de fabriek corresponderen wanneer ze wedstrijden uitschreven. Je maakte leuzen. Je was niet de enige. |
|
Zo schreef de Van Houten fabriek in Weesp een wedstrijd uit welk kind de beste reclame leuze kon verzinnen.
Ik had er al gauw eentje en stuurde hem op. VAN HOUTEN REPEN IS VAN REPEN HOUDEN!. Bij het kijken naar die leuze die je zelf had opgeschreven en bedacht ging het om het roep effect. Hé kijk eens, proef eens, ruik eens!! Ik kreeg geen prijs. Zo goed was mijn leuze ook weer niet. Het was meer een yell.
|
|
Maar in deze yell zat wel een ruil..Twee gelijke woorden in het midden. Het zachte midden van de uitruil. Gelijk oversteken.
|
|
Nee, het was niet alleen gelijk oversteken. In de eerste helft van mijn yell had je in het begin de stemloze t en in de tweede helft aan het eind de stemhebbende d. Bij Houten en houden. Prachtig. Een onderscheidend kenmerk. Hé, bij [d] is 'stem' er bij betrokken. Bij [t] niet! Die klanken betekenen! |
|
Onderscheid tusen producten, die op elkaar lijken. Dat is het toch waar het bij al die merken om draait. je kan de leuze uitroepen in klanken en lezen in letters. Maar het is de klank waar het om gaat. .
|
|
|
Hoe blij zijn we niet met het kleurcontrast in onze schilderijen. Wat je er niet in vindt, zijn 'betekeniscontrasten'. Dat is betekenis door contrast. De figuren zijn beeld en betreffen vorm. De reeks legt zichzelf uit. Het proces - en daarin de omkering - is de betekenis.
De toeschouwer merkt op en volgt met eigen ogen de vormen.
|
|
|
Betekenis door contrast in klanktaal, dat hebben we door de miljoenen jaren heen zelf ontwikkeld. Met al onze zintuigen en in interactie met gevoel en verstand hebben we geleerd HOUTEN en HOUDEN aparte betekenissen te geven. Een geleerde zoals Jakobson segmenteert, onderscheidt en kenmerkt een klank pas naderhand.
|
|
|
Waarom was en ben ik nou zo bezig met Jakobson? .-Juist omdat die mondholte twee takens heeft: spreken of verstaanbare klank uitstoten maar ook 'eten', tot zich nemen. Het is een eerste drift en gaat gepaard met veel baby gekrijs. Het kleine ding neemt op en poept uit. Absorptie en emissie. Zijn dierbare onschuld redt hem. Eerst komt er allerhande gebrabbel nog voor dat hij kan spreken. Dan ergens wordt er 'beeld' geprojecteerd op zijn visuele cortex. Dat niets anders is dan beeld.
|
|
|
En er is nog iets. In je studietijd lees je veel. Soms onthoud je een zin. Zoals deze: "In die éne oogopslag hielden alle andere zintuigen zich schuil". |
|
De blik (en het oogzintuig) leer je kennen door wat het verborgen houdt. Door die zintuigen die zich schuilhouden. Tast, reuk, gehoor.
|
|
|
De mantel van mijn moeder. |
|
|
Haar mantel was in de New Look Style. Geweven met een zwarte en witte draden. Tweed. Ze werd in de taille aangesnoerd met één ronde knoop. Aan de andere helft van de jas zat een grote elastieken lus, partner van de knoop.Zo kwamen de twee helften van de jas bij elkaar. De jas was gevoerd. De rok cirkelwijd. Die aangesnoerde taille gaf je de X vorm. X jassen, X jurken! |
|
Toch was je zozeer organisch deel van je familie dat je het normaal vond dat een paar jaar later, om mij een plezier te doen, van de 'rok' van de mantel een schoudermanteltje werd gemaakt. Geen woord van protest kwam over mijn lippen. |
|
Die ronde knoop met lus schoof op van haar taille naar mijn hals en schouderpartij. |
|
|
Verder was er schoolfilm. Elke week ging je naar een soort zolder en daar had je het snorrend projectie apparaat, het scherm, het trillende zwart wit beeld, de zich verwijdend lichtstraal enz. in die tijd veel filmjes over wat er in de fabriek gebeurde. Het valt me nu op dat die ongelukken op de lopende band - melkflessen vlogen regelmatig uit de bocht - er bij leken te horen.
|
|
|
Wat je hoorde aan het eind van de filmje was het flieberige celluloid geluid als de filmrol op was. Het laatste eindje van het celluloid mocht zijn eigen geluid laten horen.
|
|
|
Het fliebertje of het los-vaste eindje.
|
|
|
PS De leuze 'Van Houten repen is van repen houden' stijlfiguur waarbij 'woorden of zinsdelen in omgekeerde volgorde worden herhaald'.
|
|
Van Houten had prachtige wikkels om zijn repen. De chocolade was omhuld in een papier bedrukt met een gekleurde expressionistische verfstreep. Je hield de reep omhoog om haar nog eens goed te bekijken.- Voor een kind zijn er nog geen machtstructuren en marketing machinaties. Het grijpt er naar zonder na te denken, als het maar zoet is. Blijf van mijn teksten af. Ik ben er mee bezig. Computer hacken is strafbaar.
|
|
|
Enschede 1 2 3 4 |
